> verte ISSN 1689-524X
Krytyczny Magazyn Internetowy

Wstęp Tomasz Kojder

Podobno Lech był Bolkiem. Tak twierdzi Jacek i Placek, i reszta kaczej paczki. Głupie skojarzenia, ale komunizm to dla mnie przede wszystkim dobranocki i podwórkowe zabawy. Lata 80. spędziłem okopany w piaskownicy. Ku rozpaczy mamy, która musiała mnie codziennie domywać. Lekcja wyniesiona z podwórka brzmiała więc: Nie brudzi się tylko ten, który nic nie robi. I może właśnie dzięki niej zrozumiałem już jako dorosły, że z walki z przeciwnikiem, który z założenia gra nieczysto, nieskalani wychodzą tylko ci, którzy jej unikają. Szkoda, że nie wszystkim z nas było dane wychowywać się na podwórku…

Nie od dziś wiadomo, że jeśli ktoś chce robić filmy „dziwne”, koniecznie musi wyjechać do Francji. Tam, nawet będąc Austriakiem czy Chińczykiem właśnie, wpada w typowo francuską manierę dekonstrukcyjno-kontrfilmową i odcinając się od wszelkich konwencji, poszukuje nowych form wyrazu. Efekty są różne, lepsze i gorsze. W przypadku „Podróży…” rezultat jest niezły, ale zastanawiam się, jak duża w tym zasługa Juliette Binoche, która zdaje się być najjaśniejszym (być może dzięki jasnym blond włosom) punktem tej produkcji.

Kontynuacja tego, co Van Sant zaczął „Słoniem”, pogłębiona psychologicznie. Jeśli jeden z najważniejszych przedstawicieli filmowego postmodernizmu lat 90. zaczyna robić realistyczne, psychologiczne kino trzymające się rzeczywistości, oznacza to dla mnie ostateczny kres postmodernizmu. Przekornie jednak nie śledzę historii, którą Van Sant chce mi opowiedzieć, lecz obserwuję warstwę wizualną filmu, kompozycję kadru, zagrywki formalne. Te wciąż są nietuzinkowe! Skromnie radzę baczyć na estetykę „Paranoid Park”, wtedy film Was urzecze.

Wychodząc z założenia, że ludzie głupi rozmnażają się dziesięciokrotnie częściej, niż ludzie inteligentni, autorzy filmu stawiają tezę, że przyszłość należy do idiotów. I choć dowcipy potrafią latać nisko, to przyznać muszę, że nic lepiej nie puentuje teorii o upadku cywilizacji i wyczerpaniu się kultury, jak scena z prezydentem USA pokazującym faka czy bohater mówiący studiowałem prawo w Costco. Sam już nie wiem, czy bardziej to śmieszne, czy straszne.

Tym, którzy nie mieli okazji obejrzeć filmu na naszym jubileuszu (czyli prawie wszystkim), pragnę przypomnieć, że George Lucas to nie tylko „Gwiezdne wojny”. W klaustrofobiczo-profetycznym „THX 1138” Lucas zadaje pytania, które 30 lat później nurtować będą Leszka Kołakowskiego: dokąd zmierza nasza cywilizacja? i czy w społeczeństwie jest miejsce na człowieczeństwo? A po 40 latach do filmu nawiążą UNKLE, Daft Punk, no i Michael Bay w „Wyspie”. Jednak początków tego wszystkiego szukać należy w roku 1948, czyli „Roku 1984”.

W związku z zasłużonym sukcesem filmu „Juno" sięgnąłem po inny film z udziałem Ellen Page — thriller psychologiczny, obsesja, pedofilia… W sumie żadne nowum, w dodatku nakręcone ściśle wedle prawideł „zmyłowego" schematu, jednak zwraca na siebie uwagę dobrą grą aktorską i zdjęciami.