> verte ISSN 1689-524X
Krytyczny Magazyn Internetowy

Wstęp Emilia Walczak

W maju jak to w maju – majówki. Mi zawsze na myśl przychodzi film „Wielka majówka” Krzysztofa Rogulskiego, gdzie Zbigniew Zamachowski strasznie chciał zobaczyć duże zwierzę w ciapki zwane żyrafą. My natomiast powinniśmy czym prędzej wybrać się do Nowego Zoo w Poznaniu obejrzeć słonia-geja, sfotografować ten wstrętny wybryk natury i później pokazywać swoim dzieciom, że to jest be, gdy zapytają nas, co znaczy „dobre”, a co „złe”. Tyle o zwierzętach. Na „verte” w maju witamy nowych autorów: Natalię Zielińską w eseju o kondycji współczesnego teatru, Magdalenę Rucińską czytającą Alejo Carpentiera, Sławomira Wasińskiego odsłaniającego przed polskimi kinomanami postać Todda Solondza, oraz Željko Obrenovicia – w mocnym opowiadaniu „Kto zabił…?”. Poza tym szereg tekstów autorstwa naszej „starej gwardii”. Jest zatem co czytać. Do tego Was, mili, majowo zachęcamy!

„Gran Torino” Clinta Eastwooda to film mentorski. Eastwood pokazuje, jak wielką wartość może skrywać cynizm i ironia. Stary gbur i rasista tak naprawdę nie przechodzi żadnej przemiany. To definicja dobra dla wzrokowców. Parafrazując Borysa Pasternaka, tylko w złych filmach ludzie są podzieleni na dwa obozy i nie stykają się ze sobą. W rzeczywistości nie ma ludzi skrajnie „czarnych” ani „białych”. Eastwood umiejętnie pokazuje, jak można zarządzać swoim potencjałem dobra i zła. Piękny film. 

Jeżeli kino ma bawić i trzymać w napięciu, to „Zmierzch” spełnia tę rolę idealnie. Jeżeli ma przypominać serial dla nastolatków – też spisuje się świetnie. Nie tylko główni bohaterowie (Kristen Stewart i Robert Pattinson) są piękni i nie można od nich oderwać oka, a historia ich romansu, choć podobnych na ekranie było już wiele, trzyma w napięciu. „Zmierzch” korzystając z nieśmiertelnego sztafażu wampirycznego, tworzy baśń, której tylko bardzo zgorzkniali lub zupełnie impregnowani na pop odbiorcy mogą się oprzeć. Amerykańskie miasteczko, nastoletnie problemy i nieziemskie pokusy. Może „Donnie Darko” Richarda Kelly’ego był filmem szlachetniejszym, ale „Harry’ego Pottera” rozkłada już na łopatki. Twórcy „Zmierzchu” nie mają się czego wstydzić, tym bardziej że po sukcesie filmu mają o wiele grubsze portfele. I naprawdę bardzo dziwię się, że dałem się tak uwieść, bo w pierwszym odruchu nie chciałem nawet iść na „Zmierzch” do kina.

Wajda Krystyna Barce… Nie, nie Barcelona, a Grudziądz, za sprawą Wajdy ostatnimi czasy duma naszego, kujawsko-pomorskiego województwa. A tak już całkiem serio. Właściwie nie jest to film „Mistrza”, a Krystyny Jandy. Wyciszony (tak, nawet pani K. nie egzaltuje się tu na ekranie tak jak w latach 80.) obraz, podejmujący temat śmierci w perspektywie egzystencjalnej. Wajda nie mierzy się tu z Iwaszkiewiczem, nawet nie z ekranizacją „Tataraku” autorstwa Andrzeja Szafiańskiego. Historia pani Marty to tylko pretekst do (zbyt?) osobistej spowiedzi Krystyny Jandy z przeżyć związanych ze śmiercią jej męża Edwarda Kłosińskiego. Czy zbyt osobistej; czy to moralne, etyczne? Myślę, że, po pierwsze, w czasach, gdy Zuzanna Janin(a) „ogląda swoją śmierć”, nie ma już sensu zadawanie tego typu pytań, a po drugie – po tysiąckroć wartościowsze jest takie ujmowanie fenomenu śmierci, niżeli traktowanie jej przez kino w sposób instrumentalny: ktoś ginie, OK, był bohater, nie ma bohatera, jedziemy dalej. Kino refleksyjne. Warto.