> verte ISSN 1689-524X
Krytyczny Magazyn Internetowy

Biografia Elżbiety I Tudor zdumiewa konwencją i znajomością realiów szesnastowiecznych wypraw morskich. Życie królowej Anglii zostało przez autorkę, Susan Ronald, wplecione w historię żeglugi, odkryć geograficznych, żądzy władzy i prób zbudowania największego imperium w Europie. Nietypowe dzieło Amerykanki wyłamuje się ze sztywnych ram gatunku, dając ujście pełnej zwrotów akcji historii.
„Elżbieta I. Królowa piratów” jest historią o niezwykłej kobiecie, samotnej pośród tłumu mężczyzn, kobiecie, która od urodzenia marzyła o chwili bezpieczeństwa, które nigdy nie było jej dane. Córka znienawidzonej królowej, potomek niechlubnej dynastii, dostaje w listopadzie 1558 roku we władanie „wyniszczone królestwo”. Kraj będący w zagrożeniu ze strony Ligi Katolickiej, Hiszpanii, a przede wszystkim mający puste skarbce i gospodarkę w opłakanym stanie. Od momentu obrania tronu angielskiego Elżbiecie będzie przyświecał jeden nadrzędny cel – bezpieczeństwo kraju i jej poddanych. Już wkrótce uparta i słynąca z oszczędności królowa zyska przydomek „Gloriana!”.
Susan Ronald dokładnie opisuje życie młodej władczyni otoczonej wianuszkiem mężczyzn, wykazując się niezwykłą znajomością sieci powiązań na dworze Elżbiety – przedstawia towarzyszy monarchini z imienia i nazwiska, dodając pełnione przez nich obowiązki i powiązania rodzinne, z łatwością dostrzegając konsekwencje ich działań i spełnianej roli. Jak szybko orientujemy się dzięki niej – „świat Elżbiety był naprawę mały”. Autorka kreśli portret kobiety, która nieustannie mamiła wszystkich obietnicą szybkiego zamążpójścia, wypowiadając jednocześnie po cichu słynne zdanie: „Nigdy nie wyjdę za mąż”. Ronald przedstawia Elżbietę jako konsekwentną władczynię, dla której nadrzędnym celem stała się kontrola szlaków żeglugowych i dominacja na morzu. Właśnie dlatego związała swój los z morskimi awanturnikami, piratami, korsarzami, „nowymi Robin Hoodami”, którzy „doprowadzili do odrodzenia izolowanej Anglii i przemiany jej z kraju wyspiarskiego w rodzące się imperium”¹. Biografia Amerykanki jest w istocie historią na równi opowiadającą o życiu i sposobie panowania władczyni, co historią piratów, podbijających morza i oceany, handlujących niewolnikami i przeżywających liczne przygody. Te dwa wątki toczą się jakby równolegle, nieustannie oddalając i przybliżając się ku sobie. W momentach, gdy stykają się, rozpoczyna się swoista gra złudzeń, iluzji, że królowa nie zdaje sobie sprawy, czym naprawdę zajmują się Martin Frobisher, John Hawkins, sir Francis Drake i wielu pozostałych, oraz z gry piratów, którzy przed swymi wyprawami solennie obiecują nie działać wbrew królowi Hiszpanii i jego poddanym. W tle zaś rozgrywa się burzliwa historia europejska, z powstaniem Imperium Holenderskiego i wojną z Hiszpanią na czele.
W biografii został stworzony wizerunek Elżbiety, jakiej nie znamy – kobiety stanowczej, sprytnej i bardzo wrażliwej, której ulubioną pozą była „udawana niewinność”. Królowej, która „chciała mieć ciastko i jednocześnie je zjeść, utrzymać pokój i prowadzić wojnę, uśpić czujność wrogów, udając, że nie chwyta świadomie za broń przeciwko nim”². Monarchini, która była niezwykle sprawnym strategiem, ale lubowała się także w mówieniu zagadkami i pisaniu wierszy. Władczyni, która z godnością przyjmowała wszelkie złe wydarzenia, by za chwilę odpowiedzieć złośliwą i ironiczną uwagą – majstersztykiem była jej reakcja na nieudany spisek Ridolfiego, który skwitowała „ostrzeżeniem” skierowanym do Marii, królowej Szkocji: „Rozważ, że nie jest w dobrym stylu zyskiwanie korzyści poprzez czynienie zła”³. Wreszcie przedstawia kobietę osaczoną przez katolickich wojowników i papieża obrzucającego ją ekskomuniką z jednej strony, a jej awanturnikami, gotowymi ryzykować życie, by zapełnić jej skarbiec z drugiej. W opis polityki Elżbiety, nazwanej przez hiszpańskiego admirała „królową piratów”, została zaś wpisana historia odkryć geograficznych, przełamywania kolejnych ciasnych horyzontów wiedzy człowieka renesansowego o świecie. To historia odkrywania i nazywania nowych lądów, cieśnin i mórz oraz tworzenia nowego imperium dzięki „wytrwałości i zręczności Elżbiety” i jej awanturników. 
Biografia została podzielona na cztery części, pokazujące w sposób chronologiczny historię budowania przez Elżbietę Imperium Brytyjskiego: „Rozpaczliwe poszukiwanie bezpieczeństwa”, „Oranie morza”, „Wojna z Hiszpanią” i „Świt imperium”. W obrębie każdej z nich odnajdziemy kolejne podrozdziały odsłaniające następujące po sobie akty dramatu toczącego się na lądzie i morzu. Całość dopełnia kilkanaście stron ze zdjęciami najważniejszych osób z otoczenia królowej i map prezentujących ówczesne spojrzenie na świat, oraz dwa dodatki, będące fragmentami autentycznych tekstów z XVI wieku, traktujących o stanie marynarki królewskiej i poniesionych szkód przez stronę hiszpańską z rąk angielskich korsarzy. Biografię zamyka słowniczek wyjaśniający użytą przez autorkę terminologię morską. Dodatkowym atutem książki są poprzedzające każdy podrozdział fragmenty z pism myślicieli i awanturników, listów i poezji renesansowej. Pełnią rolę motta, wprowadzającego w atmosferę wydarzeń opisywanych w poszczególnych częściach. Biografia napisana jest stylem wartkim, nieco reportażowym – opisy są bardzo dokładne, ale nie przytłacza ilość szczegółów. Autorka pomyślała także o uwspółcześnieniu niektórych realiów, podając kwoty pojawiające się w opisach nie tylko w ówczesnej walucie, lecz także przeliczając je na obecne dolary i funty angielskie. Ronald nie zarzuca także czytelników ogromną ilością dat, chociaż może budzić wątpliwość pominięcie przez nią niektórych – istotnych z punktu widzenia historii Anglii – faktów. Podsumowując – „Elżbieta I. Królowa piratów” jest znakomitą książką i bardzo interesującą pozycją dla wszystkich zainteresowanych historią odkryć geograficznych, powstaniem Imperium Brytyjskiego i, przede wszystkim, pragnących dowiedzieć się więcej o życiu niezwykłej królowej Anglii, „królowej piratów”.   

© 2010 Karolina Kowalska