> verte ISSN 1689-524X
Krytyczny Magazyn Internetowy

Poczucie „przynależenia”, tak samo jak zaufanie, przynosi korzyść w postaci solidarności międzyludzkiej i wyrastających z niej instytucji, powołanych, aby jej służyły i zapewniały wiarygodność.¹

Tak Zygmunt Bauman charakteryzuje kłopoty wolności w czasach płynnej nowoczesności. W czasach tych, gdy fundamentalną zaletą najlepszego „towaru” na rynku pracy, jest zdolność do natychmiastowej zmiany miejsca pracy, zmiany kompetencji i zerwania natychmiastowego starych relacji oraz natychmiastowego nawiązania nowych relacji — jedyną zasadą społecznej sprawiedliwości jest solidarność. Bauman, projektując model solidarności w czasach płynnych, przywołuje zasady zawarte w programie Szwedzkiej Partii Demokratycznej:

Przychodzi taki moment, że każdy człowiek okazuje się słaby. Potrzebujemy się nawzajem. Żyjemy tu i teraz, razem z innymi, w samym środku zmiany. Wszyscy się wzbogacimy, jeżeli każdy będzie miał prawo uczestnictwa i nikogo nie zostawimy samemu sobie. Wszyscy staniemy się silniejsi, jeżeli zapewnimy bezpieczeństwo dla każdego, a nie tylko dla wybranych.²

Pierwszym pytaniem jakie winno się pojawić, jest pytanie o zakres obowiązywalności zasady solidarności. Czy jest to zasada lokalna, regionalna, krajowa, kontynentalna, czy globalna? Nie stanowi bowiem większego problemu ocena zasady solidarności, w każdym innym niż globalny, wymiarze. Każdy zgodzi się, o ile perspektywą myślenia jest u niego demokracja, że bez tak rozumianej solidarności nie sposób realizować demokratycznego państwa równych szans. Pytanie czy odpowiedzialność rozumiana dobrze w lokalnym układzie odniesienia poddaje się równie dobrze uzasadnieniu w globalnym układzie odniesienia.

Otóż druga półkula posiada znikome znaczenie dla naszej lokalnej codzienności — zdają się mówić rzecznicy myślenia kształtowanego krajobrazem tylko własnej codzienności. Dość stwierdzić, że to raczej wąskie horyzonty. Wszak będąc, a takimi jesteśmy, ukształtowani z europejskiej idei przygody, musimy czuć w naszych wyobraźniach potrzebę dbania o globalną przestrzeń przygodności. Kiedy bowiem jako Europejczycy, poddajemy, ciągle pewni siebie, pod rozwagę — nie pierwszy już raz — możliwość zaszczepienia naszego ducha demokracji w kraju zgoła innym za pomocą, bagatela, idei olimpijskiej, winniśmy czuć przemożną i nieodwracalną potrzebę odpowiedzialności. Bauman powie dalej:

Logika globalnej odpowiedzialności i globalnych aspiracji, jeżeli postawimy ją wyżej od logiki okopów, może pomóc Europie przygotować się do kolejnej przygody, być może większej niż jakakolwiek inna w przeszłości.³

Czym jest wolność myślenia w świecie komunizmu?

Jeśli jednak życie gospodarcze i polityczne państwa kierowanego przez partię komunistyczną i partii samej jest uzależnione od naukowej i kulturalnej twórczości, to w jeszcze większym stopniu ta twórczość zależy od systemu sprawowanej władzy politycznej.⁴

Przywołany tutaj Leszek Kołakowski wskazuje, ze swojego własnego zapewne doświadczenia, że nie można pozostawić wolnej myśli w państwie komunistycznym samej sobie.

Giedroyć organizując „Kulturę” wiedział o tym doskonale. Jego starania, aby mówiono o Polsce, o jej kulturze, historii, o Polakach, nie były wymysłem człowieka, który marzył o karierze. Jakiejkolwiek — w kraju, czy poza nim.

Tybetańczycy, w jakiejś mierze samodzielni rzecznicy, z nieopisywalnej władzy woli świata, wolnej myśli i wolnego ducha, mimo iż od kilkudziesięciu lat państwowo niesamodzielni, pozostają dla nas, w ich obecnej sytuacji, wyzwaniem. Wyzwaniem odpowiedzialności. Ich autonomia, jako sposób realizacji państwowości, została naruszona w sposób kategorycznie niedopuszczalny.

Łatwo zauważyć, że zjawiska kulturalne, najbardziej uwrażliwiona tkanka społecznego organizmu, odczuwają również najdotkliwiej niszczące promieniowanie wszelkich ognisk degeneracji powstałych w organizmie.⁵

Nasze milczenie w sprawie tej tragedii narodu tybetańskiego jest milczeniem złowróżbnym. Jest milczeniem wyrastającym, tylko i wyłącznie, z braku duszy solidarnej. Wszelka argumentacja jest argumentacją zła egoizmu. Zła myślenia wywiedzionego z potrzeby posiadania najlepszego-miejsca-na-świecie-i-reszta-mnie-nie-interesuje. Ten duch nie jest duchem wspólnoty solidarności. Solidarności globalnej. Globalnej wioski.

Najbardziej wrażliwa sfera, korelat kultury we mnie — wolność, jest zagrożona po wielokroć bardziej niż dziedzictwo ją usprawiedliwiające. Wolny duch wszystko umożliwia. Gdy jest zagrożony — broni się. Siłą jego obrony jest solidarność widzów tej rozgrywki.

Jest też faktem naturalnym, że ogół zjawisk określanych konwencjonalnie i symbolicznie mianem „kultu jednostki” oraz wszystkie elementy jedynowładztwa lub oligarchii w życiu publicznym rozciągają swój wpływ rozkładowy i hamujący również na życie umysłowe.⁶

Kiedy jednostka, gdziekolwiek i w jakikolwiek sposób, przejmuje władzę w sposób absolutny — milczenie jest zawsze milczeniem zdrady. Jest milczeniem przyzwolenia na tłamszenie wolnych duszy i rozumów. Na mordowanie, w duchu prawa, godności osoby ludzkiej. Temu nie powiem nigdy TAK.

Milcząc, gdy ginie publicznie, społecznie lub prywatnie, mieszkaniec lub mieszkanka którejkolwiek części świata — nie z własnej woli, a z woli jedynie słusznej jednostki — zabijam samego siebie. Zabijam godność w sobie. Zabijam własne prawo do głosu. Zabijam siebie jako podmiot relacji. Zostaję wówczas sam — jako nikt absolutny.

Długotrwałe gwałcenie zasady demokratyzmu w sprawowaniu władzy, to znaczy zasady możliwie najszerszego udziału opinii powszechnej w podejmowaniu decyzji ważnych dla życia zbiorowego (a więc zasady różniącej w sposób istotny ruch rewolucyjny od sekty religijnej), doprowadziło do ujemnych skutków, z których najgroźniejszy jest bezwład inicjatywy masowej, paraliż możliwości zewnętrznych, a z czasem również uzdolnień do indywidualnej i kolektywnej samodzielności twórczej w życiu ekonomicznym, politycznym i indywidualnym.⁷

Tybet i wydarzenia trwające tam od kilku tygodni, stały się zaczynem manifestowania myślenia w duchu: solidarni z… Przestrzeń solidarności nie umiera nigdy. Bowiem najpierw musieliby umrzeć WSZYSCY ludzie.

Rozum zniewolony to rozum, który bez zastrzeżeń uznaje podstawowe roszczenia rozumu politycznego i daje temu wyraz nie tylko na płaszczyźnie osobistego zaangażowania, lecz również na płaszczyźnie uprawianej dziedziny nauki.⁸

Twierdzę, iż jesteśmy chorzy zniewoleniem. Nasze milczenie jest rzecznikiem rozumu politycznego, który wkracza do Tybetu, Darfuru…

Gdzie jesteśmy? Gdzie jesteśmy? Jesteśmy?

© 2008 Karol Zamojski

Logo „Solidarni z Tybetem” zaprojektował Stefan Łapniewski.